Szybki kontakt

1 września 1939 r. Niemcy zaatakowały Polskę, a kilkanaście dni później, od wschodu, na jej terytorium wkroczyła Armia Czerwona. Niemcy i Sowieci dokonali rozbioru Rzeczypospolitej, rozpoczynając swoje krwawe rządy.

Do sowieckiej niewoli trafiło m.in. ćwierć miliona żołnierzy i oficerów Wojska Polskiego. Część szeregowych żołnierzy zwolniono, ale oficerowie Wojska Polskiego, a także tysiące policjantów, żołnierzy Korpusu Ochrony Pogranicza i więzienników trafiło do obozów specjalnych NKWD. Jednocześnie na zajętych przez siebie terenach Sowieci dokonywali masowych aresztowań.

Wyrok na polskie elity wydał Józef Stalin. Wraz z najbliższymi współpracownikami 5 marca 1940 r. podpisał decyzję o rozstrzelaniu jeńców przebywających w obozach w Kozielsku, Starobielsku i Ostaszkowie, a także w więzieniach na terenie Ukrainy i Białorusi.

Polacy byli mordowani w kwietniu i maju 1940 r. strzałem w tył głowy, m.in. w Lesie Katyńskim, Kalininie i Charkowie. Do dziś nie są znane wszystkie miejsca, w których złożono ciała. Łączna liczba zamordowanych, podawana przez Instytut Pamięci Narodowej, wynosi 21 857.

Wśród Polaków zamordowanych wiosną 1940 r. – obok żołnierzy, policjantów i więzienników – byli także przedstawiciele innych zawodów. Wielu z nich miało status oficerów rezerwy Wojska Polskiego i we wrześniu 1939 r. stanęło do obrony zaatakowanej Ojczyzny.

Właśnie w takiej sytuacji znaleźli się m.in. ludzie sportu. Byli wśród nich pierwsi polscy olimpijczycy, a także pionierzy, którzy jeszcze przed odzyskaniem niepodległości przez Polskę przecierali szlaki kolejnym pokoleniom reprezentantów kraju. Historycy oceniają, że ofiarą zbrodni katyńskiej padło kilkuset zawodników i działaczy.

 

Kłamstwo i pamięć

 

Tylko guziki nieugięte

przetrwały śmierć świadkowie zbrodni

z głębin wychodzą na powierzchnię

jedyny pomnik na ich grobie

są aby świadczyć Bóg policzy

i ulituje się nad nimi

lecz jak zmartwychwstać mają ciałem

kiedy są lepką cząstką ziemi

– pisał Zbigniew Herbert w wierszu Guziki, poświęconym pamięci swojego kuzyna kpt. Edwarda Herberta, zamordowanego w Katyniu.

 

Podczas ekshumacji z dołów śmierci – oprócz przestrzelonych czaszek i kości – wydobywano fragmenty mundurów, ordery, guziki, rzeczy osobiste, listy, dokumenty… Wśród nich – legitymację sportową Warty Poznań należącą do piłkarza Mariana Spojdy, policyjną legitymację boksera Zygfryda Wendego, sygnet i zegarek lekkoatlety Juliana Grunera. Za sprawą katyńskich relikwii „ponury grób zaczyna przemawiać” – jak pisał Józef Mackiewicz, świadek ekshumacji w Katyniu. Idzie ku nam człowiek już żywy, który kiedyś żył jak inni, cieszył się, cierpiał, marzył. Skrytobójczo zamordowani wychodzą na powierzchnię i przypominają o pozostawionym po sobie dziele życia – brutalnie przerwanym przez sowieckich zbrodniarzy.

Żaden z decydentów i sprawców zbrodni katyńskiej nigdy nie odpowiedział za swoje czyny. Kiedy 13 kwietnia 1943 r. Niemcy poinformowali o odkryciu masowych grobów w Katyniu, Sowieci obarczyli ich odpowiedzialnością za mord.

Kłamstwo katyńskie – fałszerstwa, manipulacje, prześladowanie rodzin, uniemożliwianie im dotarcia do prawdy oraz uczczenia pamięci pomordowanych – służyło celom politycznym Związku Sowieckiego przez kilka dekad. Dopiero po 1989 r. w Polsce możliwe stały się głoszenie prawdy o Katyniu, starania o rozpoczęcie badań, godne upamiętnienie ofiar i złożenie im należnego hołdu. ZSRS przyznał się do zbrodni dopiero w 1990 r. Jak podkreśla IPN, zbrodnia katyńska do dziś nie została uznana przez społeczność międzynarodową za zbrodnię ludobójstwa, a przez Rosję nawet za zbrodnię wojenną.

KATYŃ

Historycy oceniają, że ofiarą zbrodni katyńskiej padło kilkuset sportowców i działaczy sportowych. Opisujemy historie kilkanaściorga z nich. Zależało nam na tym, by tragiczny koniec zgotowany naszym Bohaterom przez sowieckich zbrodniarzy nie przesłonił dzieła ich życia. Są wśród nich pierwsi polscy olimpijczycy, a także pionierzy, którzy jeszcze przed odzyskaniem niepodległości przez Polskę przecierali szlaki kolejnym pokoleniom sportowców.

Roman Kazimierz Bocheński Roman Kazimierz Bocheński

Roman Kazimierz Bocheński

Na wojnę w bluzie AZS

Franciszek Brożek Franciszek Brożek

Franciszek Brożek

„Zawsze na czele”

Józef Baran-Bilewski Józef Baran-Bilewski

Józef Baran-Bilewski

„Nasz olbrzym”

Zdzisław Dziadulski Zdzisław Dziadulski

Zdzisław Dziadulski

Jeździec z marmuru

Zdzisław Szczęsny Gozdawa-Kawecki Zdzisław Szczęsny Gozdawa-Kawecki

Zdzisław Szczęsny Gozdawa-Kawecki

Dowódca i wychowawca

Aleksander Kowalski Aleksander Kowalski

Aleksander Kowalski

Urodzony obrońca

Marian Spojda Marian Spojda

Marian Spojda

Z Wartą na śmierć i życie

Stanisław Urban Stanisław Urban

Stanisław Urban

Wioślarz wagi ciężkiej

Henryk Bilor Henryk Bilor

Henryk Bilor

Piłkarz, legionista, obrońca Lwowa

Julian Gruner Julian Gruner

Julian Gruner

Z oszczepem i stetoskopem

Tadeusz Kowalski Tadeusz Kowalski

Tadeusz Kowalski

W spirali śmierci

Janina Lewandowska Janina Lewandowska

Janina Lewandowska

Jedyna Polka w Katyniu

Zygmunt Łotocki Zygmunt Łotocki

Zygmunt Łotocki

Złoty łucznik Niepodległej

Zygfryd Wende Zygfryd Wende

Zygfryd Wende

Pot i krew

Bitwa Warszawska

Historie wielkich bohaterów, którzy 100 lat temu przyczynili się do obrony polskiej niepodległości przed bolszewicką nawałą. Byli wśród nich doświadczeni oficerowie i nastoletni ochotnicy; osoby, dla których udział w wojnie był wstępem do wielkiej wojskowej kariery, i takie, które wybrały zupełnie inną drogę. Wojna polsko-bolszewicka odebrała części z nich możliwość występu na igrzyskach olimpijskich, pierwszych w historii niepodległej Polski.
Zamiast na stadionie walczyli na froncie o coś znacznie cenniejszego niż olimpijskie laury.

Władysław Dobrowolski Władysław Dobrowolski

Władysław Dobrowolski

Do ostatniego tchu

Stanisław Skarżyński Stanisław Skarżyński

Stanisław Skarżyński

Żołnierz i as lotnictwa

Tadeusz i Wacław Gebethnerowie Tadeusz i Wacław Gebethnerowie

Tadeusz i Wacław Gebethnerowie

Szlachetne serca

Stefan Kostrzewski Stefan Kostrzewski

Stefan Kostrzewski

Bohater na bieżni i na froncie

Karol Rómmel Karol Rómmel

Karol Rómmel

Pułkownik, malarz, aktor i olimpijczyk

Henryk Niezabitowski Henryk Niezabitowski

Henryk Niezabitowski

Z wiosłem i na lodzie

Stefan Loth Stefan Loth

Stefan Loth

Sportowiec-dżentelmen

Józef Lange Józef Lange

Józef Lange

Żelazny Józio

Mariusz Zaruski Mariusz Zaruski

Mariusz Zaruski

Człowiek twardy jak granit, z sercem czystym i głębokim jak morze

W urzędach i na froncie W urzędach i na froncie

W urzędach i na froncie

Poczta w czasie wojny polsko-bolszewickiej

Górny Śląsk 1919–1921. Mecz o Polskę 


Historie bohaterów uczestniczących w kampanii plebiscytowej i trzech zrywach na Górnym Śląsku – w wielkim dziele, które doprowadziło do połączenia tej ziemi z Macierzą. Przybywali z różnych części Polski, kierowani słusznym przeświadczeniem, że w dużej mierze to tu decydują się dalsze losy Niepodległej. Pomyślność i bezpieczeństwo Polski odradzającej się po 123 latach niewoli były uzależnione właśnie od faktu, czy Śląsk – teren o ogromnym potencjale gospodarczym – znajdzie się po polskiej stronie granicy. Doprowadzenie do tego celu wymagało ogromnej mobilizacji całego narodu, determinacji, siły i odwagi wyjątkowych jednostek.

Alojzy Budniok Alojzy Budniok

Alojzy Budniok

Wychowawca sportowców - obywateli

Teofil Paczyński Teofil Paczyński

Teofil Paczyński

Pod Białym Orłem

Rudolf Wacek Rudolf Wacek

Rudolf Wacek

Kolarz ze stali, który przechytrzył Niemców

Lucjan Kulej Lucjan Kulej

Lucjan Kulej

Wioślarz, hokeista i prokurator

Teodor Zaczyk Teodor Zaczyk

Teodor Zaczyk

Powstaniec, szermierz, olimpijczyk

Wincenty Karuga Wincenty Karuga

Wincenty Karuga

Od wirażu do wirażu

Janusz Meissner Janusz Meissner

Janusz Meissner

Wiatr w podeszwach

Józef Mazurek Józef Mazurek

Józef Mazurek

Z wiosłem i stetoskopem

Henryk Reyman Henryk Reyman

Henryk Reyman

Waleczne serce

Artur Kasprzyk Artur Kasprzyk

Artur Kasprzyk

W walce o sport dla wszystkich

II wojna światowa


We wrześniu 1939 r. i kolejnych miesiącach II wojny światowej polscy sportowcy bez wahania stanęli do walki. Ten najtragiczniejszy konflikt zbrojny w dziejach świata, wywołany przez Niemcy i ZSRS, był zaprzeczeniem wszystkiego, co związane z ideą olimpijską: zasady braterstwa, szlachetnej rywalizacji, fair play, równości bez względu na rasę i pochodzenie. Poznaj losy sportowców, dla których honor, wolność i godność pozostały tak ważnymi wartościami, że w ich imię byli gotowi poświęcić nawet własne życie.

Medaliści z Los Angeles Medaliści z Los Angeles

Medaliści z Los Angeles

Z wiosłem i z karabinem

Antoni Łyko Antoni Łyko

Antoni Łyko

Piłkarz w Auschwitz

Bronisława Staszel-Polankowa Bronisława Staszel-Polankowa

Bronisława Staszel-Polankowa

Dziecko gór

Henryk Leliwa-Roycewicz Henryk Leliwa-Roycewicz

Henryk Leliwa-Roycewicz

Mistrz w sporcie i w walce

Władysław Karaś Władysław Karaś

Władysław Karaś

Strzelec z Legionów

Henryk Dobrzański Henryk Dobrzański

Henryk Dobrzański

Na koniu i w mundurze

Czesław Cyraniak Czesław Cyraniak

Czesław Cyraniak

Walka i ofiara

Stefania Krupa Stefania Krupa

Stefania Krupa

Z Sokoła do Powstania

Stulecie odzyskania niepodległości


Walka o wolną ojczyznę wymagała zaangażowania całego społeczeństwa – bez względu na wykonywany zawód czy pozycję społeczną. Patriotyzm jest nieodłącznym elementem sportowego ducha. Jeszcze pod zaborami sport, uprawiany m.in. w oddziałach Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, przygotowywał młodych Polaków do walki o niezależne państwo. Po odzyskaniu niepodległości, w dwudziestoleciu międzywojennym, nasi sportowcy dostarczali niezliczonych wzruszeń, byli żywą wizytówką młodego państwa, które – choć borykało się z wieloma problemami – miało ogromne ambicje i wolę rozwoju. To jednak również czas, kiedy sportowe wyniki i bicie rekordów ustępowały najwyższemu celowi, jakim była obrona polskiej niepodległości.

Sport w II RP Sport w II RP

Sport w II RP

Narodziny

Halina Konopacka Halina Konopacka

Halina Konopacka

Polskie złoto

Janusz Kusociński Janusz Kusociński

Janusz Kusociński

Król bieżni

Stanisław Marusarz Stanisław Marusarz

Stanisław Marusarz

Twardy góral

Helena Marusarzówna Helena Marusarzówna

Helena Marusarzówna

Piękna i odważna

Antoni Maszewski Antoni Maszewski

Antoni Maszewski

Bieg po zwycięstwo

Bronisław Czech Bronisław Czech

Bronisław Czech

Dusza polskich nart

Tadeusz „Teddy” Pietrzykowski Tadeusz „Teddy” Pietrzykowski

Tadeusz „Teddy” Pietrzykowski

Pięść za drutami

Witalis Ludwiczak Witalis Ludwiczak

Witalis Ludwiczak

Naprzód, choć burza huczy

Józef Noji Józef Noji

Józef Noji

Na własnych prawach

Leszek Lubicz-Nycz Leszek Lubicz-Nycz

Leszek Lubicz-Nycz

Zarażony niepodległością

Jerzy Iwanow-Szajnowicz Jerzy Iwanow-Szajnowicz

Jerzy Iwanow-Szajnowicz

Kochał Polskę

Eugeniusz Lokajski Eugeniusz Lokajski

Eugeniusz Lokajski

Olimpijczyk i fotograf

Wacław Kuchar Wacław Kuchar

Wacław Kuchar

Sportowiec wszechstronny

Jadwiga Jędrzejowska Jadwiga Jędrzejowska

Jadwiga Jędrzejowska

Latająca Polka

Maria Kwaśniewska Maria Kwaśniewska

Maria Kwaśniewska

Talent i serce

Pocztowcy II RP Pocztowcy II RP

Pocztowcy II RP

Sportowcy i patrioci